Tryby czasowników rosyjskichTryby czasowników rosyjskich

Czasowniki rosyjskie odmieniają się przez tryby. Tryb czasownika wskazuje na stosunek czynności lub stanu, który oznacza czasownik, do rzeczywistości. Prościej mówiąc, tryb określa, czy działanie jest realne czy też nierealne.

Czasowniki w języku rosyjskim, podobnie jak w języku polskim, mają trzy tryby:

  • oznajmujący
  • przypuszczający
  • rozkazujący

Tryb oznajmujący rosyjski

Czasowniki rosyjskie w trybie oznajmującym oznaczają czynność realną, która odbywa się teraz, odbyła się wcześniej lub оodbędzie się w przyszłości. A co za tym idzie: czasowniki w trybie oznajmującym odmieniają się przez czasy: читаю (czas teraźniejszy), читал (czas przeszły), буду читать (czas przyszły). Oprócz tego odmieniają przez osoby (w czasie teraźniejszym oraz przyszłym): я читаю, ты читаешь, он читает, мы читаем, вы читаете, они читают (czas teraźniejszy); я прочитаю, ты прочитаешь, он прочитает, мы прочитаем, вы прочитаете, они прочитают (czas przyszły). W czasie przeszłym czasowniki odmieniają się przez rodzaj: он прочитал (rodzaj męski), она прочитала (rodzaj żeński), оно прочитало (rodzaj nijaki). Niezależnie od czasu, czasowniki mogą być w liczbie mnogiej lub pojedynczej: я читаю – мы читаем, он прочитал – они прочитали, ты прочитаешь – вы прочитаете.

Tryb przypuszczający rosyjski

Czasowniki rosyjskie w trybie przypuszczającym oznaczają czynności, które nie mają miejsca w rzeczywistości, natomiast określają wyrażone pośrednio życzenie lub przypuszczenie. Formę trybu przypuszczającego tworzymy za pomocą czasownika w czasie przeszłym oraz partykuły бы.

Uwaga: w języku rosyjskim partykułę бы piszemy zawsze osobno, owa partykuła może występować jak przed tak i po czasowniku: Я бы почитал этот журнал за обедом. Я почитал бы этот журнал за обедом.

Czasowniki rosyjskie w trybie przypuszczającym ze względu na sposób tworzenia odmieniają się tylko przez liczby i rodzaje: прочитал бы, прочитала бы, прочитало бы, прочитали бы.

Uwaga: w odróżnieniu od języka polskiego, partykuła бы nie ma końcówek osobowych. Porównaj: Przeczytałbyś tę książkę – Ты бы прочитал эту книгу.

Tryb rozkazujący rosyjski

Czasowniki rosyjskie w trybie rozkazującym oznaczają nakaz, życzenie, radę lub prośbę. Czasowniki w trybie rozkazującym odmieniają się przez liczby i osoby.

2 osoba liczby pojedynczej i mnogiej jest najczęściej używaną formą czasowników w trybie rozkazującym, ponieważ pełnią rolę czynnika skłaniającego rozmówcę (rozmówców) do działania.

Formę 2 osoby liczby pojedynczej tworzymy od tematu czasu teraźniejszego za pomocą sufiksu -и- lub bez sufiksu w przypadku, gdy temat czasownika w trybie rozkazującym równa się tematowi czasu teraźniejszego, np.: говор-ят – говори, вер-ят верь. Szczegółowy opis tworzenia trybu rozkazującego czasowników w języku rosyjskim jest podany niżej.

Formę 2 osoby liczby mnogiej tworzymy od 2 osoby liczby pojedynczej za pomocą końcówki -те:

Temat czasu teraźniejszego Tryb rozkazujący 2 лицо ед.ч. Tryb rozkazujący 2 лицо мн.ч.
Чита́ют→чита+ют Чита+й→чита́й Читай+те→чита́йте
Пи́шут→пиш+ут Пиш+и→пиши́ Пиши+те→пиши́те
Учат→уч+ат Уч+и→учи́ Учи+те→учи́те

Forma 3 лица ед.ч. oraz мн.ч. wyrażają skłonienie do działania osoby (osób), która nie uczestniczy w dialogu. Ową formę tworzymy za pomocą partykuł пускай, пусть oraz czasownika w 3 лице ед.ч. lub мн.ч. w trybie oznajmującym: пускай читает, пусть читают.

Forma 1 лица мн.ч. wyraża skłonienie do wspólnej czynności. Formę tę możemy utworzyć na 2 sposoby:

  1. Za pomocą partykuł давай, да­вайте oraz bezokolicznika czasowników niedokonanych: давай читать, давайте читать.
  2. Za pomocą partykuł давай, да­вайте oraz 1 лицо мн.ч. czasownika dokonanego w trybie oznajmującym: давай прочитаем, давайте прочитаем.

A żeby było ciekawiej dodam, iż formy trybów mogą występować nie tylko w znaczeniu podstawowym, lecz i w przenośni – czyli w znaczeniu właściwym dla innego trybu, np.: Аня пошла в магазин – czasownik пошла został użyty w trybie oznajmującym. “Пошла, пошла, родимая!”, – подбадривал [кобылу] Фёдор Алексеевич. Czasownik пошла mimo, iż jest użyty w formie trybu oznajmującego, oznacza rozkaz, prośbę.

Tworzenie formy 2 osoby trybu rozkazującego od czasowników z tematem zakończonym na spółgłoskę:

1) Czasowniki z akcentem stałym na temacie

Zasada: Liczba pojedyncza = temat czasu teraźniejszego + ь; Liczba mnoga = temat czasu teraźniejszego + ь + те;

Temat czasu teraźniejszego Tryb rozkazujący 2 лицо ед.ч. Tryb rozkazujący 2 лицо мн.ч.
Сги́нут→сгин+ут Сгин+ь→сгинь Сгинь+те→сги́ньте
Пла́чут→плач+ут Плач+ь→плачь Плачь+те→ пла́чьте
Бро́сят→брос+ят Брос+ь→брось Брось+те→бро́сьте

2) Czasowniki z akcentem stałym na końcówce

Zasada: Liczba pojedyncza = temat czasu teraźniejszego + и; Liczba mnoga = temat czasu teraźniejszego + и + те;

Temat czasu teraźniejszego Tryb rozkazujący 2 лицо ед.ч. Tryb rozkazujący 2 лицо мн.ч.
Спят→сп+ят Сп+и→спи Спи+те→спи́те
Несу́т→нес+ут Нес+и→неси́ Неси+те→неси́те
Пеку́т→пек+ут Пек+и→пеки́ Пеки+те→пеки́те

Tworzenie formy 2 osoby trybu rozkazującego od czasowników z tematem zakończonym na samogłoskę:

Temat czasu teraźniejszego Tryb rozkazujący 2лицо ед.ч. Tryb rozkazujący 2лицо мн.ч.
Чита́ют→чита+ют Чита+й→чита́й Читай+те→чита́йте
Полива́ют→полива+ют Полива+й→полива́й Поливай+те→ полива́йте
Счита́ют→счита+ют Счита+й→счита́й Считай+те→счита́йте

Wyjątki: Czasowniki пью, бью, лью, вью w trybie rozkazującym tworzą formy пей, бей, лей, вей; czasownik лягу ma formę ляг, лягте, czasownik емешь, ешьте; prawidłowe formy trybu rozkazującego czasownika еду to поезжай – поезжайте.

Tworzenie trybu rozkazującego czasowników zwrotnych w języku rosyjskim

  1. W przypadku, gdy temat czasownika w trybie rozkazującym jest zakończony na spółgłoskę lub , do tematu dodajemy postfiks -ся, np.: не упрямься, купайся.
  2. W przypadku, gdy temat czasownika w trybie rozkazującym jest zakończony na -и lub -те, do tematu dodajemy postfiks -сь, np.: берегись, берегитесь.

Czasowniki rosyjskie Nauka rosyjskiego

Autor: Konstanty Martyniuk

Trener języka rosyjskiego, absolwent slawistyki na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej. Tłumacz języka rosyjskiego, współtwórca serwisu Rosyjski.pro. Odpowiedzialny za stronę techniczną, SEO oraz kwestie merytoryczne dotyczące portalu – audio, wideo, testy i quizy.

0 Komentarzy

Dodaj odpowiedź

Skontaktuj się z nami

Nie ma nas teraz w zasięgu klawiatury. Ale możesz wysłać do nas e-mail, a my skontaktujemy się z Tobą.

Wysyłanie

©2018 Rosyjski.pro - Nauka języka rosyjskiego online. Wszystkie prawa zastrzeżone.

lub

Zaloguj się używając loginu i hasła

lub    

Nie pamiętasz podanych danych?

lub

Create Account